m s my mo ms
version_button
| rejestracja | przypomnienie hasła en pl
login: hasło:

zdjęcia w galerii (50):

 
Najstarszy zachowany na ziemiach polskich wiatrak pochodzi z 1585 roku. Stoi w Małym Skansenie Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w Dziekanowicach, tuż obok przeprawy promowej na Ostrów Lednicki. Wiatrak stał pierwotnie w Gryżynie k. Kościana. Do skansenu przeniesiono go w 1967 roku. 
W tzw. Dużym Skansenie Wielkopolskiego Parku Etnograficznego zgromadzono 3 wiatraki. Każdy z nich reprezentuje inny typ konstrukcji. Koźlak to najstarszy typ wiatraka. Wszystkie dotychczas pokazane przeze mnie wiatraki to koźlaki. Był to typ najpopularniejszy na ziemiach polskich. Nieruchomą częścią był w tym wiatraku jedynie kozioł. Całą budowlę obracano przy pomocy dyszla, nastawiając ją w kierunku wiatru. Osią obrotu był zamocowany w podwalinach sztember. Aby zmniejszyć siły tarcia i zapewnić właściwy poślizg stosowano mieszaninę łoju ze świńską szczeciną.
W XVII wieku pojawiły się w Wielkopolsce holendry, czyli wiatraki wieżyczkowe. Ten typ wiatraka charakteryzuje się nieruchomym, masywnym korpusem (zwykle murowanym, na planie koła lub wieloboku), na którym umocowana jest na łożyskach obracalna bryła dachu ze śmigłami. Ta czapa budynku, mająca zdolność obrotu o 360 stopni, ustawiana była w kierunku wiatru przy pomocy dyszla, czyli tak samo jak w koźlakach. Swoista ekspansja holendrów na Polskę nastąpiła w XVIII i XIX wieku wraz z falą kolonizacji olęderskiej. Mimo stabilniejszej budowy i łatwiejszej obsługi (obrót umocowanej na łożyskach czapy wymagał znacznie mniej siły niż obrócenie koźlaka), holendrom nie udało się wyprzeć w Polsce tradycyjnych koźlaków. Pod koniec XVIII wieku pojawiły się paltraki, czyli wiatraki rolkowe. Ich budowa była swoistą kombinacją koźlaków i holendrów. Widoczny na zdjęciu paltrak w Dziekanowicach wygląda na pierwszy rzut oka identycznie jak koźlak, jednak jego konstrukcja jest solidniejsza i bardziej odporna na silny wiatr niż koźlaka. Koźlak podparty jest na jednym słupie utrzymywanym przez kozioł, dlatego stosunkowo łatwo mógł być wywrócony. Paltrak też posiada słup jako oś obrotu, jednak opiera się na podłożu całym swoim obwodem. Okrągły fundament paltraka posiada zagłębienie, w które wpuszczona jest szyna jezdna. Drewniana konstrukcja paltrka spoczywa na ruszcie z umocowanymi od spodu rolkami. Rolki poruszają się w trakcie obracania wiatraka wzdłuż okrągłego toru jezdnego.  Obracanie paltraka w kierunku wiatru nie wymagało dużego wysiłku. Dodatkową zaletą paltraka było to, że można było wykorzystać najniższą kondygnację, którą w koźlaku zajmuje kozioł. Widoczne na zdjęciu drzwi wejściowe do paltraka znajdują się tuż nad poziomem gruntu (w koźlaku na ganek trzeba wejść po stromych zewnętrznych schodkach).   Wiatraki znajdujące się w dziekanowickim skansenie zostały tu przeniesione z innych miejscowości. Koźlak (na pierwszym planie) został wybudowany w 1801 roku w Gnieźnie. W 1850 został przeniesiony do Mierzewa, a w 1977 trafił do WPE. Paltrak (na drugim planie) pochodzi z 1887 roku i został przeniesiony z Kędzierzyna k. Gniezna.
Holender pochodzi z 1810 roku i został translokowany ze wsi Trzuskołoń w gminie Niechanowo. Wszystkie wiatraki w Dziekanowicach są w doskonałej kondycji:-) 
Koźlak stojący we wsi Rybitwy, na zachodnim brzegu jeziora Lednickiego. Wiatrak ten pochodzi z 1888 r. i pierwotnie stał we wsi Ganina k. Gniezna. Do Rybitw trafił w ramach zagospodarowania otoczenia Lednicy. Ciekawostką jest fakt, że do lat 60. XX wieku stał w Rybitwach (nieco dalej na północ od obecnie tu stojącego wiatraka) koźlak, który uległ zniszczeniu w wyniku wichury. Wiatrak w Rybitwach znajduje się pod opieką Wielkopolskiego Muzeum Etnograficznego. W Moraczewie, tuż przy drodze krajowej nr 5, łączącej Poznań z Gnieznem, stoi przyciągająca uwagę przejezdnych grupa trzech koźlaków.
Pierwszy od strony szosy wiatrak pochodzi z Sędziwojewa k. Wrześni. Wiatrak został wybudowany w 1822 roku. Wiatrak pochodzący z Sołeczna, gdzie został wybudowany w 1844 roku. Najbardziej odległy od szosy jest wiatrak przeniesiony do Moraczewa ze Swadzimia k. Swarzędza.  Wiatrak pochodzi z 1896 roku. Ganek i drzwi wejściowe do wiatraka ze Swadzimia. Wyżej drzwi mączne.
Wiatraki zostały przeniesione do Moraczewa pod koniec lat 70. w ramach zagospodarowania Szlaku Piastowskiego. Od lewej widoczne są kolejno koźlaki z: Sędziwojewa, Swadzimia, Sołeczna. Wiatraki zachowane są w bardzo dobrym stanie - mają kompletne skrzydła co nieczęsto się spotyka. Grupa wiatraków w Moraczewie jest bardzo malownicza. Pejzaż prawie jak holenderski;-) Rosynant. W czasie jazdy lejce trzyma Sancho Pansa. Ja, czyli Don Kichot, robię tylko za plecak. We wsi Pysząca, w pobliżu drogi, którą dojeżdża się do Śremu od strony Książa Wlkp., stoi wśród pól ta ruina pochodząca z 1816 r. Po dachu ślad nawet nie pozostał, podobnie jak po skrzydłach, które zamocowane były od strony opanowanej teraz przez drzewo-krzew. Od tej strony podjeżdżały niegdyś pod wiatrak furmanki z workami zboża.
Bociek zaczekał na mnie i pozwolił się sfotografować w otworze po drzwiach mącznych. Tuż po zrobieniu przeze mnie tego zdjęcia odfrunął na odległy o ok. 300 m stary komin, na którym miał gniazdo. Szkieletowa (słupowo-ryglowa, wzmocniona ukośnymi zastrzałami) konstrukcja ścian koźlaków, obijana była od zewnątrz sosnowymi deskami poszycia. Po ganku zostały tylko podtrzymujące go belki... Schodki nie zachowały się... Drzwi wejściowe do wiatraka smętnie wiszą... Ozdobny zastrzał, który podtrzymywał wystawę nieistniejącego już dachu. Kozioł wiatraka zbudowany jest z solidnych belek. Te resztki wiatraka mogą długo jeszcze postać wśród pól... W powiecie śremskim usiłowałam odnaleźć pozostałości wiatraków w Mechlinie, Mełpinie i Dalewie. Daremnie. Jeszcze 10-15 lat temu przynajmniej kozły stały... Teraz już nic, ani śladu... W Nochowie byłam wyjątkowo uparta. Bezskutecznie pytałam mieszkańców gdzie stał wiatrak... Pani sołtys okazała się być osobą posiadającą sporą wiedzę o swej wsi. Dzięki jej informacjom trafiłam na ul. Majową, na końcu której, w zasadzie poza wsią, znalazłam to, czego szukałam:-)
Obecni właściciele dobrych kilkanaście lat temu kupili stare zabudowania, przy których stały szczątki wiatraka. Powolutku remontują dom, w którym planują już wkrótce zamieszkać. W czasie weekendów, które spędzają w Nochowie, porządkują i urządzają teren wokół domu. Z ruin wiatraka uczynili coś w rodzaju ogrodowej rzeźby.     Koło paleczne robi wrażenie swoimi rozmiarami, mimo że nie należy do tych największych, których średnice dochodziły do 4 m. W czasie nieobecności gospodarzy złomiarze próbowali wymontować żeliwną głowicę. Nie dali rady. Udało im się tylko ją uszkodzić i odłupać kilka fragmentów. Na koniec bardzo miłej wizyty właściciel posesji przyniósł z domu deskę z wyrytą datą powstania tego wiatraka. We wsi Jerka w powiecie kościańskim, po prawej stronie drogi wlotowej od strony Leszna stoi ten koźlak. Pochodzi z I połowy XVIII wieku i trzyma się całkiem nieźle. W 1988 r. wpisano go do rejestru zabytków (1051/A). To urządzenie przy głowicy, widoczne na pierwszym planie, służyło do regulacji ustawienia żaluzji w skrzydłach wiatraka w zależności od siły wiatru.
Wystawa dachu po stronie galeryjki służyła wyważeniu wiatraka. Trzeba pamiętać, że koźlaki stały tylko na jednej nodze i środek ciężkości tych budowli musiał być właściwie dobrany. Ciężar skrzydeł po jednej stronie równoważył ciężar dyszla po przeciwnej. Wystawa dachu równoważyła ciężar koła palecznego. Gołębnik, czy inny ptasznik w wystawie, to już drugorzędna sprawa.  Można wejść na galeryjkę wiatraka w Jerce. Schodki i podest ganku są w dobrym stanie i nie grożą zawaleniem. Jedyną uciążliwością są gigantyczne pokrzywy rosnące wokół wiatraka przy schodkach. Do wnętrza wiatraka przypadkowa osoba wejść nie może. Drzwi zamknięte, a klucz pewnie u właściciela sąsiedniego gospodarstwa (wiatrak stoi na nieogrodzonym terenie). W Krzywiniu w powiecie kościańskim zachowały się dwa wiatraki. Jeden stoi przy ul. Mostowej, a drugi przy ul. Bojanowskiego. Szczątki tego przy Mostowej, pochodzącego z 1670 r., pokażę w jednej z kolejnych galerii. Dziś - jako optymistyczny akcent na koniec - wiatrak przy ul. Bojanowskiego. Wiatrak pochodzi z roku 1803 i jeszcze dwa lata temu straszył, mimo że jest zabytkiem od 1988 r. (1048/A). Nie miał dachu, ani skrzydeł, z poszycia bocznych ścian odpadło tyle desek, że konstrukcja kozła została niemal całkowicie odsłonięta...
Wszystko zmieniło się wiosną 2010 roku. Na tablicy stojącej tuż obok można przeczytać, że projekt pn.: Remont i odbudowa wiatraka koźlaka wraz z zagospodarowaniem terenu w Krzywiniu został współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Przetarg ogłoszony na tę inwestycję wygrała firma, która zaoferowała cenę 738.880,12 zł. P.S. Takich wiatraków - pachnących farbą - to ja akurat nie lubię, ale za jakiś czas deszcz i wiatr nadadzą mu właściwej patyny:-) Wtedy ma szansę stać się jednym z moich ulubieńców, bo strzelisty kształt dachu tego wiatraka jest niepowtarzalny.

najbliższe galerie:

 
Polska - Dziekanowice
1pix użytkownik maria37 odległość 0 km 1pix
Skansen Dziekanowice
1pix użytkownik magbo odległość 0 km 1pix
Polska - Dziekanowice cz. 2
1pix użytkownik maria37 odległość 0 km 1pix
Skansen wielkopolskiej wsi
1pix użytkownik achernar-51 odległość 1 km 1pix
Polska - Ostrów Lednicki
1pix użytkownik maria37 odległość 1 km 1pix
Dziekanowice - Skansen pierwszych Piastów na Lednicy cz. 2
1pix użytkownik seerene odległość 1 km 1pix

komentarze do galerii (16):

 
iwonka55 użytkownik iwonka55(wpisów:621) dodano 30.11.2014 09:54

Kolejna podróż bardzo ciekawa, no i znalazłam tu kilka wiatraków znanych mi z realu.

marekpic użytkownik marekpic(wpisów:629) dodano 09.11.2013 09:14

w Moraczewie czywiście też byłem i Dziekanowicach także i masz rację wyglądają pieknie i malowniczo

skuza użytkownik skuza(wpisów:4121) dodano 08.09.2011 23:11

...jak zwykle ,bardzo interesująca galeria,podziwiam twoja wiedzę na temat tych wiatraków.Pozdrawiam serdecznie :)))

anikm użytkownik anikm(wpisów:4509) dodano 23.08.2011 14:25

Magdalena, artykuł i nagranie ciekawe, tylko szkoda że tak mało szczegółów podali. Zainteresował mnie głębiej temat błędów w obrazach Matejki, to jeszcze poszukam w internecie.
Choć prawdę mówiąc obraz ma wymiar symboliczno-patriotyczny i mimo błędów podziw dla Mistrza pozostaje:)
Pozdrawiam serdecznie:)

magdalena użytkownik magdalena(wpisów:3649) dodano 23.08.2011 09:05

Anikm, nie wiedziałam. Zdarzyła się jednym słowem Panu Matejce wpadka, jakich naszym filmowcom przytrafiło się sporo przy kręceniu „Krzyżaków”;-) Ten wiatrak holenderski na obrazie nie ma prawa być. Wynaleziono wprawdzie wiatrak wieżyczkowy (holenderski) na początku XV w., jednak rozpowszechnił się on w XVII w., a do Polski dotarł w XVIII w. Widać w XIX w. holendry były tak popularne w polskim krajobrazie, że malarzowi wydawało się, iż były w nim już ponad 460 lat wcześniej;-) Złapałaś Matejkę na błędzie:-) Gratuluję:-) Znalazłam taki artykuł http://www.tvn24.pl/24467,1665223,0,1,matejko-pelen-bledow,wiadomosc.html , ale w nim mowa o innych błędach w obrazie. Pozdrawiam serdecznie:-)

anikm użytkownik anikm(wpisów:4509) dodano 22.08.2011 20:58

Obydwie galerie bardzo ciekawe.
Wiesz Magdaleno że na obrazie Jana Matejki ,,Bitwa pod Grunwaldem" w tle w górnym lewym rogu znajduje się typowy holenderski wiatrak?
Pozdrawiam:)

magdalena użytkownik magdalena(wpisów:3649) dodano 20.08.2011 09:21

Marku, do kadrów zawsze się przykładam, a wychodzi, jak wychodzi... Czym Cię zaskoczyło zdjęcie 27 - tym, że zdarza mi się wsiadać na motocykl, czy tym, że nie jestem jego kierowcą? Zrozumiałam, że mam wg Ciebie tak dominującą osobowość, że nie pozwalam sobą kierować;-) Błędne wyobrażenie. Gdybym ja zamierzała pojechać "dosyc daleko... a nawet jeszcze dalej", to tylko na hondzie Gold Wing;-) Pozdrawiam:-)

marek50 użytkownik marek50(wpisów:771) dodano 19.08.2011 13:15

krajoznawczo 10, ale fotograficznie...bardzo nierowno. Sa tu zdjecia z kompozycja sprawiajaca wrazenie przemyslanej, sa rowniez i takie, ktore wygladaja na przypadkowe snapshoty. Zdjecie 27 zaskoczylo mnie calkowicie! Raczej nie pasowalo mi do mojego wyobrazenia o Twojej osobowosci... prowadzisz, ze robisz za balast? :) Ja wlasnie jestem na etapie poszukiwania mojego rumaka, ktorym zamierzam pojechac dosyc daleko... a nawet jeszcze dalej.

magdalena użytkownik magdalena(wpisów:3649) dodano 19.08.2011 08:34

Jotwu – śmigielskie wiatraki będą w najbliższej galerii. Legenda zawyża ich ilość. Faktycznie wokół Śmigla było 60 wiatraków (wokół Leszna – 100, a wokół Rydzyny – 40). Śmigiełko, o którym piszesz zostało wynalezione w Anglii w 1745 roku i miało zastosowanie w holendrach. Tak jak piszesz, automatycznie ustawiało dach i skrzydła do kierunku wiatru. Czapa wiatraka holenderskiego obracała się na rolkach i mały wiatraczek był w stanie ją obrócić. Do obrotu koźlaka zazwyczaj jedna osoba nie starczyła. Przy pomocy dyszla ustawiało wiatrak dwóch ludzi lub koń, bo to była masywna konstrukcja stawiająca duży opór. Na ok. 150 zachowanych wiatraków w Wielkopolsce jest tylko 8 holendrów (paltraków jest podobna ilość). 90% wszystkich wielkopolskich wiatraków stanowią obecnie koźlaki. Jak zobaczę w którymś z wielkopolskich holendrów to śmigiełko, to je sfotografuję (dotąd uwieczniłam 2 holendry (w Dziekanowicach i w Pyzdrach) i w żadnym z nich nie było tego pomocniczego urządzenia.
Cieszy mnie, że odwiedziłeś wiatraczną galerię:-)
Mapo, Mieczysawie – Wam też serdecznie dziękuję za wizytę:-)

jotwu użytkownik jotwu(wpisów:666) dodano 17.08.2011 12:58

Trzy grosze do wiatraków:
- chyba najwięcej wielkopolskich wiatraków było w Śmiglu. Legenda mówi, że ich ilość nigdy nie przekroczyła liczby 100 - gdy postawiono setny, to spłonął jeden z istniejących;
- niektóre wiatraki - w odróżnieniu od dyszla - miały mechanizm automatycznie ustawiający śmigło pod wiatr. Małe śmigło kręciło się w płaszczyźnie prostopadłej do głównego i napędzało obrót całości aż do jego (małego) zatrzymania. Wtedy śmigło główne ustawione było idealnie pod wiatr.
Serdecznie pozdrawiam.

mieczysaw użytkownik mieczysaw(wpisów:2098) dodano 12.08.2011 22:52

Nieżle Cię wzięło z tymi wiatrakami.Jestem pełen podziwu.Robisz piękną wiatrakową encyklopedię.Pozdrawiam

magdalena użytkownik magdalena(wpisów:3649) dodano 12.08.2011 07:44

Carmel, Ula, MG, Deszcz - dziękuję pięknie za wizytę w wiatrakowym świecie i pozdrawiam:-)))

mgfoto użytkownik mgfoto(wpisów:6126) dodano 11.08.2011 20:37

Wiatrakowy zawrót głowy :))) Podziwiam i pozdrawiam :)

deszcz użytkownik deszcz(wpisów:2891) dodano 11.08.2011 19:43

... w wersji nr 1 napisałem .., tylko Don Kichota brak. I proszę, jest. Aczkolwiek zostałem zaskoczony, gdyż byłem przekonany, że autorką galerii jest Dulcynea. Kilka zdjęć urokliwych. Gratuluję i pozdrawiam serdecznie.

kordula157 użytkownik kordula157(wpisów:5756) dodano 11.08.2011 15:02

Jestem pod wrażeniem pracy jaka włożyłaś w stworzenie tej galerii. Pozdrawiam uroczego Don Kichota:)))

carmel użytkownik carmel(wpisów:1169) dodano 11.08.2011 14:51

Magdaleno , Twoja kolejna niezwykle interesująca galeria wiatrakowa dla potomności. Widzę , że włożyłaś mnóstwo wysiłku w udokumentowanie pisemne i fotograficzne wiatraków. Jestem pełna podziwu dla Ciebie :))) Pozdrawiam serdecznie

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować. Jeśli nie jesteś członkiem społeczności, przyłącz się!